De zwaar onderschatte rol van trauma in het stiefgezin

Jaloezie binnen het stiefgezin: wat te doen?
maart 7, 2019
ZO stel je gezonde grenzen in je stiefgezin
maart 14, 2019

De zwaar onderschatte rol van trauma in het stiefgezin

De zwaar onderschatte rol van trauma in het stiefgezin

Waar denk jij aan bij het woord trauma? De meeste mensen zullen bij het woord denken aan mensen die iets heftigs hebben meegemaakt en daar vervolgens last van blijven houden. We denken dat trauma ontstaat na een verschrikkelijke gebeurtenis, zoals een natuurramp, oorlog, een ongeluk, misbruik, een gewelddadige overval. Er blijken heel wat misverstanden te bestaan over trauma, waardoor we de rol van trauma in ons dagelijks leven schromelijk onderschatten. In deze blog ontdek je wat trauma precies is, wat het met ons doet, hoe het ons samengestelde gezin beïnvloedt en hoe je er goed mee om kunt gaan.

Wat is trauma precies?

Er bestaat geen eenduidige definitie van trauma, maar het komt meestal neer op zoiets als dit: een trauma ontstaat doordat gebeurtenis(sen) niet goed verwerkt worden, geen plekje kunnen krijgen. Trauma kan ontstaan wanneer iemand één of meerdere schokkende gebeurtenissen meemaakt, zoals een ernstig verkeersongeluk, een brand, het overlijden van een belangrijk persoon, seksueel misbruik of geweld (shock trauma). Een ernstiger trauma kan ontstaan wanneer iemand emotioneel, lichamelijk en/of seksueel is mishandeld of langdurig is verwaarloosd (ontwikkelingstrauma).

Trauma-expert Peter A. Levine heeft daarentegen een heel andere definitie. Hij gaat ervan uit dat traumaverschijnselen eerder biologisch dan psychologisch zijn. Hij ontdekte dat trauma niet ontstaat door de ervaring of de gebeurtenis zelf, maar door de wijze waarop ons lichaam erop reageert.

Volgens Levine is trauma een reactie van het lichaam op een ervaring die te overweldigend is om te verwerken. Tijdens een overweldigende ervaring schiet het lichaam in een vecht-, vlucht- of bevriezingsreactie, waarbij een enorme hoeveelheid overlevingsenergie vrijkomt. Kunnen we die energie ontladen door actief op te treden tijdens de ervaring, of door achteraf te trillen of te schudden, dan zal het zenuwstelsel terugkeren naar een normaal werkingsniveau. Gebeurt dat niet, dan blijft die energie vastzitten in het lichaam, raakt ons zenuwstelsel ontregeld en krijgen we allerlei klachten. Zo ontwikkelt zich het posttraumatisch stresssyndroom.

Stel je voor dat jouw zenuwstelsel een kopje water is. Negatieve ervaringen en chronische stress vullen het water steeds ietsje aan. Er is niets aan de hand, totdat het kopje tot de rand gevuld raakt en het water overstroomt. Dat is het moment waarop de traumasymptomen zich manifesteren. Dezelfde gebeurtenis kan bij de ene persoon nauwelijks effect hebben en bij de ander dus allerlei symptomen veroorzaken. Het ligt er maar net aan hoeveel water er al in jouw kopje zat. Oftewel: hoe ontregeld jouw stresssysteem al was.

Traumatische gevolgen hoeven dus niet onmiddellijk na de betreffende gebeurtenis op te treden. Symptomen kunnen blijven sluimeren en in de loop der jaren (zelfs tientallen jaren) toenemen om vervolgens, tijdens een stressvolle periode of als gevolg van een ander incident, zonder waarschuwing de kop op te steken. Zo kan een schijnbaar onbelangrijke gebeurtenis eenzelfde ernstige ineenstorting veroorzaken als een catastrofale gebeurtenis.

Wat zijn de symptomen van trauma?

De eerste traumasymptomen treden meestal op kort na de gebeurtenis die ze veroorzaakt heeft. Bijvoorbeeld:

  • Verdoofd en onwerkelijk gevoel
  • Herbelevingen
  • Geheugenproblemen
  • Angst
  • Prikkelbaarheid
  • Schrikreacties
  • Slaapproblemen
  • Concentratieproblemen

Andere symptomen zullen zich pas in de loop der tijd ontwikkelen. De lijst van symptomen is lang, maar de meest voorkomende zijn:

  • Paniekaanvallen, angsten en fobieën
  • Hyperactiviteit
  • Stemmingswisselingen
  • Geheugenverlies
  • Slaapproblemen
  • Gevoelens van hulpeloosheid
  • Depressie
  • Overdreven of verminderde seksuele activiteit
  • Psychosomatische aandoeningen, zoals hoofdpijn, nek- en rugproblemen, astma, spijsverteringsproblemen
  • Gevoelens van onverschilligheid, vervreemding en afzondering
  • De onmogelijkheid om anderen lief te hebben, te verzorgen of er een band mee op te bouwen
  • Verminderd vermogen om met stress om te gaan

Ok, maar wat betekent dit nou voor stiefgezinnen? 

Een belangrijk onderzoek, de ACE studie (=Adverse Childhood Experiences), toont aan dat er een verband is tussen negatieve jeugdervaringen en de kans op ernstige levensbedreigende ziekten later in het leven, zoals kanker, hartaandoeningen, diabetes, enzovoorts.

Wanneer je één traumatische jeugdervaring hebt, heeft dat weinig effect op je vatbaarheid voor ernstige ziekten. Maar heb je er twee meegemaakt, dan heb je al een iets grotere kans. Heb je drie of meer trauma’s opgelopen, dan stijgt de kans op deze ernstige ziekten exponentieel. Klik hier om te testen hoe hoeveel ACE’s je scoort.

Als je de test bekijkt, valt je mogelijk op dat de volgende vraag er ook in staat: Zijn je ouders gescheiden, of uit elkaar gegaan toen je klein was? Is het antwoord ja, dan heb je dus al 1 ACE te pakken. Jouw stiefkinderen hebben dus sowieso al 1 punt.

Heb je een score van nul op de ACE-test? Dat is heel erg fijn! Toch is dat geen garantie dat je geen trauma in je lijf met je meedraagt. In dit filmpje ontdek je negen veelvoorkomende menselijke ervaringen die traumatisch kunnen zijn, terwijl we die niet als zodanig herkennen. Onder andere: bijna dood-ervaringen, operaties en verdovingen, vroeggeboorte en/of traumatische geboorte, stresservaringen in de baarmoeder. Al deze ervaringen kunnen onbewust jouw kopje water tot de rand gevuld hebben, zonder dat je het in de gaten had.

Natuurlijk wil ik je geen trauma aanpraten of problemen scheppen waar ze niet zijn. De reden waarom ik hierover schrijf is dit: het zou zomaar kunnen dat wijzelf, of andere leden van ons stiefgezin een ontregeld zenuwstelsel hebben als gevolg van eerdere ervaringen in ons leven. En dat we daardoor allerlei symptomen ervaren, zoals prikkelbaarheid, hyperactiviteit, woedeaanvallen, spanning in ons lichaam, gevoelens van hulpeloosheid, het gevoel geen verbinding te kunnen maken, enzovoorts.

Leven in een stiefgezin (of samengesteld gezin) levert voor de meesten onder ons veel stress op. Ons kopje water raakt sneller vol. Stel dat je kopje al redelijk vol zat als gevolg van eerdere ervaringen in je leven, dan kan het leven als stiefouder je zomaar teveel worden. In Amerika is stepmom-burnout al een veelgehoorde term.

En verder: zou het kunnen dat moeilijk gedrag van (stief)kinderen veroorzaakt wordt door hun overvolle kopje water? Oftewel: staat hun lichaam stijf van de stress, als gevolg van meerdere (niet-herkende?) traumatische ervaringen? Als dat zo is, dan hebben zij van ons geen straf of strenge afspraken nodig, maar juist meer liefde, begrip en veiligheid. Hoe fijn zou het zijn als wij begrijpen wat er in hun lijfje gebeurt en dat we ze kunnen helpen om tot rust te komen?

Trauma is geen stoornis, het is enkel een verstoring in je lijf. Het is op te lossen. 

Peter A. Levine is ervan overtuigd dat trauma’s geen levenslange veroordeling hoeven te zijn. Trauma kan niet alleen worden genezen, ze kunnen (met de juiste begeleiding en ondersteuning) zelfs transformerend werken. Hij bedacht een lichaamsgerichte traumatherapie: Somatic Experiencing. Daarbij helpt een therapeut om opgeslagen overlevingsenergie stukje bij beetje los te maken en af te voeren, zodat er weer een vitaal, ontspannen en gezond mens tevoorschijn kan komen. Meer informatie over Somatic Experiencing vind je hier.

Voor kinderen met een trauma is EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) een geschikte behandeling. Meer informatie vind je hier.

Gelukkig kun je zelf ook veel doen om uit een chronische staat van stress te komen. Zoek bijvoorbeeld eens op Youtube op ‘neurosensory exercises’. Wil je meer weten over de invloed van trauma op het zenuwstelsel en wat je zelf kunt doen om je stresssysteem tot rust te brengen, dan kan ik je de website van Irene Lyon van harte aanbevelen (Engelstalig).
Door onszelf te helen, helpen we ook de mensen om ons heen. Want mensen met een gereguleerd zenuwstelsel zijn prettig om in de buurt te hebben en hebben een kalmerend effect op hun omgeving.

Ik hoop dat deze informatie je inspireert om de meest ontspannen stiefouder te worden die je maar zijn kunt 🙂

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *